17.9 C
Mek'ele
Monday, October 26, 2020
Home News & Current Affairs ትደልየኦሞ ይዝንገዐክን

ትደልየኦሞ ይዝንገዐክን

ና ኢህወደግ ነገር ሃሙዙይ ኹሉ ነገር ፋሕ ብትን ተይበለ፤ ኣቱም ሰብ መገድኹም ኣዕርዩ፤ ነገራት መስመር ይስሕተለው፤ ህዝቢ መሪርዎ፡ ዓዲ ለይፈረሰ ልግበር ግበሩ፤ ኢሉ ብዙሕ ሓው ብብመገዱ ምኽሪ ሂቡ። ሓደ ሓዲኡ ብኣዳባባይ፣ ሓደ ሓዲኡ ኽልተ ሰልስተ ላኾነ፣ ሃም ልመስሎ ገይሩ። መንሞ ሰማዒ። ቱ ብኣደባባይ ልተብሃለ፣ ልተፀወየ እሞ ይፅነሐልና፣ እስቲ ውሓዳት ሰባት ንፈልጦይ ልተገበረ ፈተነታት፣ ንኡሽተይ ጫፍ ጫፉ ክነውግዕ፤ ኾነይ መነይ ተተማህርናሉ። እቶም ኣነ ልፈልጦም፣ ኢደይ ልሓወስኹሎም ከትኩር ደልየምበ፤ ኻልኦት ተመሳሰልቲ ፈተነ ሃምልነበሩ ይግምት፣ ውሓዳትለ ይፈልጥ።

ኣፍቱ ልሓለፍ ፳ ዓመታት ፤ ብፍላይ ድሕሪ ኣርበዓተ ሓሙሽተ ዓመት ምክፍፋል ህወሓት ፤ ኣብ ማእኸል ዓዲ ኣብልዕሊ ኢህወደግ ፈተነ በዚሑ፤ ብቱ ልሓዙዎ መገዲ ተቐፂሎምለ ላብ ልከፈኣ ሽግር ሃምልእትዩ ልታ ዓዲለ ሃምልማላልእዋ ልውሕዳት ለይንባሃል ሰባት ክረኣ ጀሚሩ። ምኽሪ፣ መወፃፅኢ መገዲ ሓቢርናሎም። ናስርዓት ለውጢ ለይጥይቕ/ለየገድድ ኣብ ናፓሊሲ ናኣፍፃፅማ ምምሕያሻት ለድሀበ (reform agenda with modest changes) ነይሩ። እቶም ቀንዲ ውራያት፤ ‘መቀጣጫ’ ተሓሲቦም ልወፁ ና “ፀር- ሽብርተኛ” ሕጊ፤ ናሚዲያ ማሕለኻታት ሕጊ ልመሳሰሉ ክስርዙ፤ ጋዜጠኛታት ምስዳድ ጠጠው ከብሉ፤ ዓይኖም ብጨው ሓፂቦም ሽምጥጥ ኣቢሎም ምኽሓድ ሓዲጎም ናፓለቲካ እስረኛታት ክፈትሑ ልብሉ ምኽሪታት ይሓውስ ነይሩ። ብተወሳኺ ናፖለቲካ መድርኽ/ዓውዲ ምግፋሕ (opening up political space) ብልብል ምህዞ፤ ቱሓዚ ኣብ ትግራይ ኣዋጅ ወፂኡሉ ለሎ ብለይ “ድምፂ” ውክልና ልዓይነቱ ኣብ ፓርላማ ፤ መድርⷕ/ኢዴፓ ልዓይነቶም ገስገስቲ ሓይሊ ልኣትይሉ፤ ናእንግሊዝ ፈፃሚ፡መንግስቲ ዓይነት ‘ተጠባባቒ’ ኣባላት ካቢኔ (shadow cabinet) ልጣየሸሉ፤ ካብ ህንዲይ ፊሊፕንስ ልመሰላ ዓድታት ተሞክሮ ብምውሳድ፤ ህዝበ ኣዳም ዳያስፖራ ብገፊሕ ልሳተፈሉ፤ ተረባሒ ልኾነሉ ና ኢንቨስትመንት ፖሊሲ ምትእትታው (conservative estimate ብልተሓተ ግምት ክግነ ልተሓሰበ ናፋይናንስ መጠን ዓይኒ ቛሕ ለበለ ነይሩ ) ፤ ልተቓወምቲ ውድባት ካብ ዲያስፖራ ልግበር ሓገዝ ሕጋዊ መስርዕ ልሕዘሉ ፤ ናተቓወምቲ ውድባት መራሕቲ ልስይምዎም ኣባላት ለለዎ ናመንግስቲ ልማዓት ትካላት (ልኣብነት ተቓወምቲ 30%፣ መንግስቲ  40%፤ ኽልቲኦም ልሰማምዕሎም ካልኦት ሞንጎኛ ኽኢላታት/ ኣበይቲ ዓዲ  30%) ሓናፊፀኻ ሓዱሽ ምሕደራ/ቦርድ ምጥያሽ ልብል ነይሩ።  ቱ ንድፊ (proposal)  እዞም መጠነኛ ለውጥታት ብምግባር ቱገዛኢ ፓርቲ ልህቦ ኮንሰሺን ጥራሕ ተይኾነስ ለግንዮ መኽሰብ (Fianacial, and material gain, political capital and other good will) ብዝርዝር ለቐመጠ ነይሩ።  እዞም መጠነኛ ለውጢ ብለይምግባር፤ ወይ ይጠቕመኒ እዩ ልትብሎ ላመረፅኻ ሻራሪፊኻ (selective cherry picking)፤ ወይም መዓልቲ ብልሓለፎ/ብልነፈሶ ልምትግባር ምሙካር፣ ክመፅኦ ልኽእል ሳዕቤን/ኪሳራ ታይ ሃምልመስል ልምራኣይ ኹሉ ተሞኪሩ እዩ። ካብ ካድረ ፀብፃብ ኣኺብኻ ልብዓልኻ ምምጉጋስ echo chamber ወፂእኻ ኻልኦት ሰብ ዋኒን (stakeholders) ልሓወሰ፣ ተቛማዊ መድረኽ ምፍጣር ልብል comprehensive proposal ነይሩ። ነብሲ ይምሓር ጠ/ሚር መለስይ መማኽርቶምይ የግዚኡይ ኣይኮንይ ኢሎም።  ትጠቕመና እያ ልበልዎ ታ ቦንድ ልትባሃል ፈልዮም ክትግብርዎ ሞኪራቶም፤ ሃምቱ ልተፈረሖ፣ ዳሓርስኳ ሓልከስከስ ኢላ ቓርያ። እቶም ኣብዮታዊ ዲሞክራሲያውያን ልዙ ፕሮፖዛል መሰረታዊ ና ስርዓት ለውጢ ገይሮም ሪኣምዋቶ (fundemental change harking to liberal democracy) ፈሪሖም እዩ ግዲ ኣይፋልናይ ኢሎም። ተስፋ ለይተቖረፀ ብድሕሪኡለ ጠ/ሚር ሃይለማርያም ብልመፁ ተሞኪሩ፤ ነገራት ብልገደደ ላተቧላሸዩ ላረኣይዎም ፤ እሶምይ መመኽርቶምይ (ህወሓት) የሳዓቱይ ኢሎም። ምድሪ ሃምልመሽዮምሎ ኣይፍልጣቶምይ ነይሩ። ብድሕሪኡ ኣምቦ ኾነ፤ ዓዲ ተሓመሰ፤ ኻሊእ ቓርዩ ኣዲስ ኣበባለ መውፅኢ መእተዊ ተስኣነ።  በሉ ለውጢ ክንገብር ላሓሰብና ነይርና፤ ለውጢ ንገብርለና፤ ገሚጊምና ኢና ተገማጊምና ኢና፣ ኽሒድና፣ ጠሊምና፣ሰሪቕና፣ መዓት ኑዛዜ፤ ይቕሬታ ይገበረልና። ታይሞ ለይተብሃለ። ሽብርተኛ ልትብሃሉ እስረኛ ኹሉ ፈቲሕኻ፤ ወዮ ሰብ ወይከ ቕምፅ።  ወዮ ናዕቢ ገዲድዎ ዓዲ ሓዊ በልበል ኢላ። ናልቦም ድኳ ኾይኑ ግና ዓዲ ልምርግጋእ ልውስድዎም ስጉምቲ ፤ ቱልተመነይዎ ውፅኢት ተይኾነስ፤ ልባዕሎም ፈረኽረኽ ኣቢልዎም። ትደልዮኦሞ ይዝንገዐክን ኾይኑ (too  little too late)።  ናህዝቢ ዓመፅ ፅገናዊ ለውጢ ለይዕግቦ ኾይኑ ፤ ዙኹላ ዘበን ተዓጊስናኩም እንድሕር ኣበኹም ፋሕ ጭንግራሕ ትበል፤ ልሕልካ ዓፍራ ኢሉ ተሓሚስ ኾነ። ሰብ ዋና ለይብሉ ዓዲ ሃህ ሃምበለ ሰተት ኢሉ ንጉስ ኣቢይ እትው!  

20 ዓመት ልፈንፈንኻዮ ዓዲ ጉያ ልመቐለ፤ ደርብዩ ለይድርቢ ሰብኻ ጥዑም ፅላል ኾነ። 

ካዙይ ተማሂርኻ ህንድምምሕያሽ ፤ ድንጋፀለ ተሓዊስዎ ግድ እዩ መቐለ ኣቲኻለ ዕዝምዝም ኾነ። መቸም ሓዲግኻ ለይሕደግ ኾይኑ (ላም እሳት ወለደች) ፤ ሀዚለ ሃመይ ኢሎም ነገራት ሃምልፅገኑ፤ ኣብ ሓዳ ሓደ ጉዳይትለ መሰራትዊ ለውጢ ክምፁ ልግቦኦም ፤ ኣጆኹም ላበለ፤ ናሕራሮትለ ናሕራነለ ተሓዋዊሱ ኩሉ ብብገፁ ምምካር ጀመረ። ኣብ ኣዋርሕ ውሽጢ (ልሓደ  ሓዴና ኣብ ሰሙናት) መገዲ ኣቢይ ብምግምጋም (ናቓረባይ ና ርሑቕ ታሪክ መርኣያ ኾይኑ ካልኦት ተመሳሳሊ  ውልቀ መላኽነት ስርዓት ለለዎም ባህሪ ኣብ ግምት ብምእታው) ቶም ቕድም ስዓብ ታይ ሃምልመስሉ ብዙይ ኽልተ ዓመት ልመሪሕነት ህወሓት ክነርእዮም ሞኪርና።  ካብ ኢህወደግ ምብራሮም ሃምለይቓሪ፤ ብዙሕ ሰብ ካብ ፌደራል መንግስቲ/ ሓይሊ መከላኸሊ ሃምልሳናበት፤ መብራህትይ ስልኪ/ኢንተርኔት ኻልኦት መራኸቢ ክቛረፅ ሃምልኽ እል፤ ና ብር/ገንዘብ ለውጢ ሃምልመፅእ ኹሉ ተሓቢሩ ነይሩ። ግድፍ ግድፍ ኣይገብሮን ልበሉና ነይሮም! ሓዚ ንጎሆይ ምሸትይ ላረግመዎ ይውዕልለዉ!  ለምስመስ ላበሉ ኽልተ ዓመት ኣሕሊፎምዋ!   

እተን ቕድም ክብል ብሓገር ደርጃ ክትግበራ ልትውሃበ ማዕዳይ ፕሮፕዛልይ ፤ ሐዚ ልተፈጠረ ኹነታት ኣብ ግምት ኣእትዩ፤ ልትግራይ ብልምጥን ተዓራርዩ ሃም ብሓዱሽ ቓሪብሎም (መሪሕነት ህወሓት)። ካፍቶም ብዙሓት ዓበይቲ ጉድያት ቕድም ኢልና ለልዐልናዮ ፤ ብለይ ድምፂ ኣብ ቤት ምኽሪ ትግራይ ና ወረዳታት ውክልና ሃመይ ገይርኻ ይጣየሽ ? ብኣበይ ይጅመር (ልኣብነት መረረት ካብልነበሮም ኽባቢታት እምባስነይቲ፣ ገርዓልታ ፣ እግሪ ሓሬባ?)? ምስፋህ ፖለቲካዊ ምሕደራ (opening up the political space) ኣብ ትግራይ ሃምይ ኢልኻ ይታኣታቶ (implement/opertionalize)?  ተጠባባቒ ካቢኔ (shadow cabinet) ማለት ታይ እዩ፤ ቕድሚ ዕላዊ ና ኸልል መረፃ (ሻድሻይ ዙር) ብቤት ምኽሪ ትግራይ ምጥያሽ  ሃምልካኣል፤ ብቱ ለሓልፈ መርፃ (ሓምሻይ ዙር) ተወዳዲሩ ልነበረ ሕጋዊ ፓርቲ ዓረና፤ ኣብ ተጠባባቒ ካቢኔ ሃምይ ገይሩ ይኣቲ፤ ቕንዕኛ ተሃልዩለ ኣቐዲምኻ መረፃ ምክያድ (Snap Election) ልመሳሰሉ ይድሕስስ ነይሩ። ልምስማዕ ኣይህከዮምይ (ብፍላይ ቶም ናሎሚ) ፤ ብተግባር ወይከ ሓፈት። ኽልተ ዓመት ሙሉእ ቑርንይንይ። ሳይድግስ ኣይጣላም ፤ ና ኣቢይ ዕብዳን ልዕድመ ገይርሎም። 

ሓዚ ኹሉ ኣምሊጡ ፤ መዓልቲ በፂሑ ኹነታት ኣገዲዱ ላብ መረፃ ታኣትዩ።  ግርም ፎቲናዮ ይበል ኢልና፤ ትግራይ  ዓርሰ-ምሕደራኣ ከተረጋግፅ ግድን ነይሩ። ዓዲ ሕጊ ዓዲ ስርዓት ምዃኑ ተማዓራርዩ ኣመስኪሩ። ብሰናይ ልተጀመረ ብዙሕ ሰብ ተስፋ ልገበረሉ፤ ኽሳዱ ቕንዕ ኢሉ ምኻድ ብልጀመረ (ግብዡ ኡ ታሕጓሱ፤ እንኳእ ደስ በለና ታይ ቓርዩ) መዓልቲታት ለይፀነሐ መሪሕነት ህወሓት ምስ ካድረታቶም ሰሲዖም ዘሪግምዎ።  ናህዝቢ ስሜት በረድ ኣፍሲሶምሉ፤ ብሰኸፈትይ ብተስፋ ምቑራጽ ኮበርታ ተጠቅሊሉ ክህርስ ገይረምዎ። ሚእቲ ፐርሰንት ልብሃል ናሰሜን ኮሪያ ውፅኢት ዓፍጢጦም ሒዞምዎ። ወራር!  ግና ተረእይዎ ክዓቐን ብላዕሊ ለይኹለስ! እንዃይ ልገይፂ ልሸኽሚለ ለይሙቸ ኾይኑ።  መወፃፅእቲ ደልዮም፤ ግን ካልቢ ለይኾነ፤ ናሃይበሎ ኑዑ ኣጣቑዕልና ይብለው። ህዝቢ ርእይቶ ለይሃበሉ ፤ ሰብ ዋኒን ለይሓውስ (no deliberative or consultative process) ቕድመ መረፃ ኣዋጅ ብተብተብ ኣውፂኦም፤ ዳሕና ይኹን ተባሂሉ ተኣተወ። ቐደመዎይ በደል ከይኣክል (ኣሽዑስ ናፍርሒ ኳ ይኾን) ድሕሪ መረፃለ ገብገብ። ወይ ናንቡር ብውሕድ ሃምቱ ኣብ ፌደራል ፓርላማ ልግበር ልነበረ ኸይዲ ልምስል እኳ ለይፈተንኻ (the modesty to even pretend) ፤ ወይ ናህዝቢ ውራይ እዩ ኢልኻ ኮሚስየን/ዋዕላ የፀዋዕኻ፤  ወይ ናሞንጎኛ ሰብ ሙያ ርእይቶ የግነኻ፤ ወይ ሰብ ዋኒን ጉዳይ የማኸርኻ? ታማ ናሃይበሎ!  ለይተፈልፈለ ቆለ ሓዚለ ሸፈፊንኻ ፤ ኣብልተወደኣ ጉዳይ  ኑኡ ረኣዩለይ ፤ ቑንጥር ኣቢለ ሀጫንወኩም እየዋ ንዑ ኻበሮ ውቕዑ ንዑ ኣዳሙቕለይ። ዓሚ ዶ መሲልኪ  ቕድሚ ዓሚ፤ ንዒ ከሮመላ ጠዓሚ።  ከየካፍሉ ሰሲዖም፤ እምቢ ከይብሉ ግድን ኾይንዎም። ሸንፈለል! ቱ ቕድሚ ኽልተ ዓመት ልተምዓድዎ ፣ ሓዚ ግና ፉሹኑ ልሓለፎ መጋየፂ (ለለ ሙሉእ ለይብሉ) ክሻላለሙ ሕጊጥ ! በማታምነው ፊትዎ… ዶ በሉ ! ትደልዮ ኦሞ ይዝንገዐክን! ሓዚ ጊዚኡ ልጠልቦ ኻሊእ። ሃም ናለባማት መሽገሪ ቢንቶ ሰሪሕኻ ናናጋ ምጥማትስ ይቕረዎ፤ ናሎሚ ኣዝመራ ፍረ ለይውፀኣ ብሩሑሱ ዓፂድኻ ፤ ለይትኽእሎ ኹልሳስ ተሸኪምኻ ላብ ትማሊ ልድሕርሕሪት ተኸይድኻዮ ፀድፊ ድኣም! ለይሓሰብኻዮ ጋሻ ውሕጅ ይወስደካ! መገዲ ኣምቦ ሃምዙይ ላበለ እዩ ልወስድያ! 

ካብ ጭቃ ላብ ዓረንቛ ላኾነምበ፤ መወፃፅኢ ምሕሳብስ ግድን እዩ። እዙይ ተፃዊርኻ ዝንተ ኣለም ኣይንበር። መቸም ሃም ዓዲ ሃገር ኣንሕና ድሕሪ ቤትና ኣይነቃፅል። እዚኣ ፈሊጦም ደኾነይ ቸቸ ልብለዎ! ብልሓት ለለዎ ምህዞ ኹሉ ሰብ ዋኒን ገይሩ ይሕሰበሉ። ብሃመይ ዓይነት መገዲ ኣብ ቐፃሊ ክንምለሶ።

Solomon Mezgebu
Solomon Mezgebu
Solomon Mezgebu is North Star Tribune’s Ombudsman and lynchpin. He is currently managing the Government and Politics section. He frequently writes on politics, human rights and governance.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here